10 Tips hoe te leven na overleven

Omgaan met jezelf na overleven

Overleven is de allereerste prioriteit bij een traumatische of ingrijpende levensgebeurtenis. Alleen hoe kom je ervan af?

Immers, het heeft je geholpen je te beschermen en door het zware proces heen te dragen. Helemaal als je te maken hebt gehad met traumatische gevolgen van een echtscheiding, burnout, narcistische mishandeling, overlijden van een dierbare of een ernstige ziekte. Je bent naarstig op zoek naar een manier om weer de balans te herstellen, omdat je leven op zijn kop heeft gestaan. Niets is meer als vanzelfsprekend en alle vertrouwen in de toekomst is verdwenen.

Het kan zijn dat je connectie met jezelf onderweg bent verloren. En het gevoel hebt je beste vriendin te zijn kwijtgeraakt. Sterker nog, je hebt er geeneens erg in, omdat de automatische piloot onbewust nog aanstaat. Je bent simpelweg te druk bezig met overleven op het moment dat de knop van je overlevingsmodus is ingedrukt. Er dreigt gevaar, je leven staat op het spel en noodgedwongen ben jij als speler aan zet.

Zodra de storm is gaan liggen, is niet automatisch ook deze primitieve, maar ook beperkende overlevingsmodus uitgeschakeld. In de praktijk draait dit beschermingsmechanisme zonder enige functie op de achtergrond op volle toeren. Je wil niets liever dan op eigen kracht alles een plek geven. Om weer voluit te kunnen leven en genieten.

Ondanks dat er ruimte ontstaat voor (rouw)verwerking en ont-wikkeling, blijkt het in de praktijk moeilijker dan gedacht. Het grote loslaten van alle ballast, die je mogelijk jaren – bewust of onbewust – met je hebt meegedragen. Nu heb je de kans en ben je eraan toe om aan jezelf te gaan staan. Meer dan ooit tevoren bereidwillig en vastberaden in jezelf te investeren.

Om verder met je leven te gaan en te groeien naar een volgend bewustzijnsniveau, is het van belang een eerste stap te zetten. Alleen heb je werkelijk geen idee hoe de regie over je leven te (her)pakken. De schijnveiligheid waarop je voorheen je leven bouwde, is compleet weggevaagd. Mogelijk slaat de twijfel toe wat je voortaan oprecht in en met je leven wil gaan doen. Misschien heeft iemand je onlangs de vraag gesteld wie je bent. Waarop je vervolgens antwoordde wat je zoal in het dagelijkse leven doet. En vraag je je achteraf bij jezelf af: ‘wie ben ik nou werkelijk diep van binnen?

Be who you are, not the world wants you to be
∼ Buddha  ∼

Leren leven na overleven

Je doodsangst is voorbij en je mag verder met je leven, maar hoe dan?
En hoe zet je die verrekte overlevingsmodus uit? En liefst wil je nu in een grote stap vooruit. In de toekomst zoals je altijd gewend was te doen. Omdat je niet iemand bent, die bij de pakken gaat neerzitten. Toch behaal je een beter en blijvend resultaat wanneer je begint met het doen van kleine stapjes, stap voor stap om uit de overlevingsmodus te komen.

De onbevangenheid, vanzelfsprekendheid en het zelfvertrouwen zijn er niet meer. Er is nog een reden waarom je fundament schudt. Door traumatische en ingrijpende levensgebeurtenissen staan alle emotionele sluizen wagenwijd open. En komt alles nu harder bij jou binnen. Letterlijk en mogelijk ook figuurlijk ben je gevoeliger en kwetsbaarder geworden. Je uithoudingsvermogen kan bij een fysieke of mentale inspanning je parten gaan spelen. Of lukt het je niet meer goed bepaalde kwesties in perspectief te zien. En vormen ze meer en meer een obstakel voor je.

Om jezelf in acht te nemen en voldoende rust te pakken voor herstel, is het dan ook raadzaam langzaam aan in beweging te komen. En te blijven. Beter is het om rustige activiteiten te beoefenen waarin je met jezelf aan de slag gaat zoals bij yoga, meditatie, wandelen of zwemmen. Of zoek de natuur op als je behoefte aan stilte en geen mensen om je heen.

Sowieso is het allerbelangrijkste jezelf op de eerste plaats te zetten. Traumatische ervaringen zetten stiekem de transformatie in jou aan. Je bent in het moment gegooid en keihard op jezelf teruggeworpen. Er komt een moment dat je naar je oude, vertrouwde ik verlangt. Van toen. Voor alle ellende je leven overnam.

Besef dat je beter alle tijd neemt dingen een plek te geven. Omwille van het verlies van jezelf of een deel ervan. Precies zoals je doet na het verlies van een dierbare voor rouwverwerking. En ook omarmen dat je nooit meer de oude zult worden. Weliswaar met de overtuiging dat ervoor in de plaats een betere versie van jezelf komt. En ofschoon er meer littekens op je ziel zijn, is er diep vanbinnen iets opengebroken. Iets dat van onschatbare waarde is en onbeschrijflijk mooi. Een ongeslepen diamant, die met haar schoonheid in al haar puurheid licht straalt. Telkens een beetje meer. Door de scheuren van het beschermende pantser dat afweermechanisme heet.

There is a crack in everything, that’s how the light gets in
∼ Anthem, Leonard Cohen  ∼

Juist daarom is het belangrijk bewust tijd voor jezelf vrij te maken. Alleen. Omdat je jezelf dan beter kunt horen. En voelen wat er in je omgaat. Ook gaan dingen veel makkelijker en als vanzelf. Je gaat je weer fitter voelen en meer energie krijgen. En merk je onverwachts dat je weer lacht en straalt.

Van hardlopen, conditietraining, cross-fit of boksen bijvoorbeeld, gaat je hartslag omhoog en maakt je lichaam cortisol aan. En krijgt het opnieuw het signaal in de overlevingsmodus te moeten gaan. Wees dan ook niet te streng naar jezelf toe als er te veel op je bord ligt. Dat geldt eigenlijk voor alles om te kunnen herstellen na overleven. Begin dan eerst met iets dat makkelijk te doen is en in te plannen valt.

Maak een actieplan richting je doel. Gebruik bijvoorbeeld een actiewerkboek. Waarin je overzichtelijk aan zelfgekozen actiestappen werkt. Met de bedoeling iedere dag ermee aan de slag te gaan. En als je eraan toe bent, daarna een andere sport waar kracht of conditie aan te pas komt, eraan toe te voegen. Ofschoon een fit lijf of gezonde geest hebben een mooie streefdoel is, kan je beter het einddoel in stukken knippen om het behapbaar te maken. Mits je een ‘killer-body’ het ultiem haalbare vindt en je gewend was intensief te sporten.

Probeer een middenweg te vinden, waarbij je voldoende beweging krijgt. Kies vooral voor een manier van bewegen, die het beste bij jou past. Helemaal na traumatische of ingrijpende gebeurtenissen. Sporten zorgt ervoor dat endorfine in je lichaam wordt aangemaakt, waardoor je je prettig en blij gaat voelen. Endorfine is een stof, een neurotransmitter, die ook vrijkomt als je bijvoorbeeld verliefd bent. Je opwinding of pijn ervaart, pittig eten of voedingsmiddelen nuttigt, die suikers bevatten zoals chocolade. Of je de liefde bedrijft en een orgasme krijgt.

Belang van begrenzen  

Begrenzen van je omgeving als ook van jezelf, maar hoe gaat dat echt?
Start eerst met het schrijven op twee A4-tjes waartegen je JA zegt en waartegen NEE zegt. Onderzoek eens de tijd, die je besteedt aan dingen te moeten en dingen te willen.

Hoe voelt het zodra je ‘willen’ in plaats van ‘moeten’ uitspreekt?  Bij het eerste woord stokt je energie, terwijl bij het andere je je gemotiveerd voelt iets te willen ondernemen. Probeer deze bewust-wo(o)rd-je-truc nu te doen met mensen met wie je omgaat.

Wie of wat geeft je energie en wie of wat onttrekt je energie? Wedden degene die je leegzuigt, is jouw energielek! Doe er wat aan door je te begrenzen. Of neem zo snel mogelijk afscheid ervan. Omdat je simpelweg bent gaan inzien wie je energie geeft en wie niet.

Het wordt wat lastiger als het je partner betreft en helemaal als er kinderen in het spel zijn. Dan is dat, helaas, je volgende uitdaging. Make it or break it. De kunst na een ingrijpend levensgebeurtenis is goed voor jezelf te zorgen. Dat wil zeggen eerst uit de overlevingsmodus komen. En daar de focus op te richten en proberen te houden. Hoe moeilijk ook wanneer je een helper bent en gewend bent altijd voor anderen te zorgen behalve jezelf.

Schrijven is helen

Schrijven helpt zichtbaar maken in hoeverre je nog aan het overleven bent. En in welke fase van de overlevingsmodus je je bevindt. Schrijven doe ik al mijn hele leven. En bijna iedere dag. Standaard heb ik een notitieboek en pen naast mijn bed liggen. Voor het geval ik een ingeving krijg en het dan direct kan opschrijven. Ik hou van schrijven en met het schrijven van blog berichten probeer ik anderen te motiveren en te inspireren. Net als met mijn persoonlijke verhaal in Zuiver Hart waarin ik omschrijf hoe borstkanker mijn gamechanger werd.

Schrijven werkt helend. Want doordat je iets opschrijft, gaat het uit je hoofd en uit je systeem. Zodoende blijft het niet als een geest ronddwalen. Om vervolgens in het luchtledige te verdwijnen. Bovendien worden met schrijven gevoelens, overtuigingen, denkpatronen en programma’s zichtbaar. En daarmee het besef van al datgene wat je leven in zijn greep hield. Mogelijk nog steeds. Daarnaast zie je wat je graag anders zou willen.

Ook zorgt schrijven ervoor dat er rust en ruimte in je hoofd komt. Door te schrijven beklijft alles veel beter. Het gaat je beter af dingen te onthouden. Hoe meer je noteert zoals vroeger tijdens de schoollessen, hoe meer er van de lesstof blijft hangen. Schrijven zet de hersenen weer aan het werk en stelt je in staat gebeurtenissen beter te herinneren.

Overigens helpt het mij wanneer ik me iets niet meer kan herinneren, terug te lopen naar de plek waar het in mijn gedachte opkwam. Vaak schiet het me dan alsnog te binnen. Het is echt niet erg dingen te vergeten. Ze zijn of niet belangrijk genoeg. Of je brein is nog niet eraan toe zaken te onthouden. Het gaat erom dat je begint met iets op te schrijven.

Al weet je niet waarover je moet beginnen, begin met een woord dat het eerste je te binnenschiet. Laat daarop iets aansluiten, dat erbij past. En vervolgens weer iets dat daarop kan volgen. Blijf vooral doorgaan met schrijven: Schrijf in flow. Laat alles loskomen en stromen. Het doet er niet toe wanneer er geen structuur is. Of er spel- of schrijffouten in staan en leesbaarheid ontbreekt. Het grappige is dat hoe meer je je aan structuur probeert vast te houden, des te meer het misgaat. Laat perfectie gerust varen om achteraf wel degelijk een patroon erin te (h)erkennen.

Zelfreflectie – projectie – overdracht

Vergeet niet om op jezelf te reflecteren. En reflectie op datgene wat je hebt gedaan. Waar voor de een praten helpt, werkt knutselen, tekenen, schilderen, mediteren of een instrument bespelen voor de ander.

Een effectieve manier van helen is praten met een onafhankelijk iemand. Met vriendinnen, vrienden, familie of kennissen van gedachten wisselen, helpt tot op een zekere hoogte. Vroeg of laat ga je met de gevoelens of emoties van de ander rekening houden. En loop je daarmee het risico de deur naar je innerlijke wereld op slot te zetten. Of krijg je meer dan eens met ongevraagd oordeel, mening of aanname te maken.

Vooral door vroeg in de kinderjaren ontstane, traumatische levenservaringen kan je extra gevoelig voor kritiek zijn geworden. Of stuiten op onbegrip, want je hebt alles toch onder controle en achter de rug? Je hebt de draad van je leven toch lang en breed opgepakt? Wat zeur je dan? Vooruit met die geit, blijf er niet in hangen en gaan met die banaan. En vooral positief blijven! Want je bent sterk en hebt het allemaal zo goed doorstaan. Het gaat je lukken ook hier je schouders eronder te zetten. Toch?! Laat dáár nou net het probleem inzitten.

Samenvattend:

1. Bewust-wo(o)rd-je
Zeg eens WILLEN in plaats van MOETEN. Voel hoe je energie dan stroomt en niet meer stokt.
2. Fut of flut?
Wie of wat geeft of onttrekt je energie? Begrens iedere kans op vermoeidheid.
3. Like & dislike
Schrijf op twee A4-tjes waar je JA tegen zegt en waartegen NEE. Zonder schroom.
4. Schrijf in flow
Zet ook alles op papier wat in je opkomt. Let niet op spelling of structuur. Laat het stromen.
5. Hapklare brokken
Wat wil jij? Knip je doel in stukken. Maak het behapbaar. Het zorgt voor inzicht en overzicht;
6. Stap voor stap
Zet kleine stapjes. Niet ineens een grote stap vooruit. Neem de tijd onderweg ervan te genieten;
7. And action!
Maak een actieplan of een to-do-lijst. Doe elke dag drie acties ervan. Zo kom je dichter bij je doel;
8. Reflectie
Reflecteer op wat je hebt gedaan. Zie tegenslag niet als een obstakel, maar als een kans op groei;
9. Me-time
Maak bewust tijd vrij voor jezelf. Alleen. Dingen gaan dan makkelijker. En je lacht en straalt weer;
10. Need somebody
Zoek een onafhankelijk iemand om mee te praten. Die zonder oordeel naar je luistert.  Niet ineens een grote stap vooruit. Neem de tijd onderweg ervan te genieten.